حمل خرده بار، زمینی یا ریلی؟!

معیارهای حمل خرده بار

همواره برای خریداران اجناس و کالاها، به خصوص برای کسبه و بازرگانانی که از شهرهای دیگر اقدام به خرید اجناس مورد نیاز خود می‌کنند این سوال مطرح است که از چه طریقی کالای خود را به مقصد مورد نظر ارسال کنند. به صورت سنتی در اقلام و کالاهای خرد معمولا استفاده از خدمات تعاونی‌ها پایانه اتوبوس‌رانی در شهرها به عنوان متداول‌ترین روش برای ارسال انتخاب می‌شود. اما آیا با تحولات صورت گرفته در عرصه حمل‌و‌نقل، این شیوه هنوز هم گزینه مطلوبی محسوب می‌شود؟!

معیارهایی که معمولا برای انتخاب نوع وسیله حمل‌و‌نقل و حتی شرکتی که اقدام به حمل کالا و اجناس می‌کند برای افراد متفاوت است. مهم‌ترین پارامترهای که در این زمینه مطرح است عبارت از قیمت تمام‌شده، سرعت انتقال کالا، امنیت و بیمه کالا به منظور جبران خسارت وارد شده احتمالی در زمان حمل، و سهولت دسترسی در مقصد است.

حمل خرده بار

در این گزارش به مقایسه حمل کالا از طریق راه آهن و جاده‌ای به عنوان دو روش مهم انتقال کالا از منظر قیمت، امنیت و سرعت می‌پردازیم.

شرکت های حمل و نقل فعال خرده بار

شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران برای حمل کالا در محورهایی که قطارهای باری فعالیت دارند به صورت سالیانه نرخ خدمات خود را ارائه می‌کند. شرکت‌های تعاونی در پایانه‌های اتوبوس‌رانی، شرکت تیپاکس، باربری وطن نیز به عنوان شناخته‌شده‌ترین عناصر فعال در حمل‌و‌نقل جاده‌ای و زمینی برای حمل کالا به صورت سالیانه تعرفه‌هایی را در نظر می‌گیرند.

به عنوان نمونه برای مقایسه نرخ خدمات حمل کالا، در این گزارش پنج شهر اصفهان، مشهد، یزد، سیرجان و بافق را به صورت کمی برای حمل کالایی به وزن ۲۰ کیلوگرم مقایسه می‌کنیم.

شهر راه آهن تعاونی – اتوبوس شرکت تیپاکس باربری وطن
اصفهان ۴۸۸۰ ۲۰۰۰۰ ۴۴۰۰۰ ۱۵۰۰۰
مشهد ۵۶۶۰ ۲۲۰۰۰ ۴۴۰۰۰ ۱۵۰۰۰
یزد ۴۹۲۰ ۱۸۰۰۰ ۴۴۰۰۰ ۱۵۰۰۰
سیرجان ۵۸۴۰ ۲۰۰۰۰ ۴۶۰۰۰ ۱۵۰۰۰
بافق ۴۶۸۰ ۲۰۰۰۰ خدمات ندارد ۱۵۰۰۰

باید توجه داشت که ارقام جدول فوق بدون در نظر گرفتن هزینه‌های جانبی نظیر کرایه شهری، انبارداری، بیمه و سایر خدماتی است که به تناسب هر یک از شرکت‌های مذکور دریافت می‌کنند.

حمل خرده بار راه آهن

به عنوان مثال شرکت راه آهن مبلغ ۳۰۰۰ تومان به عنوان هزینه خدمات دریافت می‌کند و ضمنا به ازاء هر یک میلیون تومان ارزش اظهارشده کالا توسط صاحب بار، مبلغ ۲۰۰۰ تومان بیمه نیز دریافت می‌کند.

شرکت‌های تعاونی نیز علاوه بر هزینه کرایه شهری، هزینه انبارداری حداقل به میزان ۵۰۰۰ تومان از صاحب کالا دریافت می‌کنند. ضمنا گیرنده در مقصد باید به صورت شخصی به تعاونی شهرستان مراجعه و کالای خود را دریافت کند.

شرکت تیپاکس به جز بیمه که به ازاء هر یک میلیون تومان مبلغ ۲۰۰۰ تومان بیمه لحاظ می‌کند، هزینه اضافی دیگری را به مشتریان تحمیل نمی‌کند و ضمنا بار را در مقصد به آدرس مشتری تحویل می‌دهد.

باربری وطن نیز به ازاء هر یک میلیون تومان ارزش کالا، حق بیمه ۵۰۰ تومانی دریافت می‌کند. ضمنا مشتری در مقصد علاوه بر اینکه باید به محل تخلیه بار به صورت شخصی مراجعه و کالای خود را دریافت کند، باید به میزان ۳۰ درصد نیز به عنوان حق تخلیه و انبارداری به مبالغ فوق پرداخت نماید.

جمع بندی

با مقایسه ارقام جدول و همچنین هزینه‌های جانبی که در نهایت به کرایه افزوده می‌شود، شرکت راه آهن حدودا ۳۰ الی ۴۰ درصد از سایر شرکت‌های حمل و نقل جاده‌ای، خدمات ارزان‌تری را ارائه می‌کند. ضمنا به لحاظ امنیت و سلامت کالاهایی که با راه آهن حمل می‌شود نیز شرکت راه آهن در وضعیت بسیار بهتری قرار دارد.  

بارنامه و چالش های آن

بارنامه چیست

بارنامه به سندی گفته می شود که شرکت­های حمل و نقل در هنگام تحویل بار به متصدی حمل بار صادر می کنند. در این سند، مشخصات کالا، نام و آدرس گیرنده و فرستنده کالا، مبدا و مقصد تحویل بار، میزان ارزش کالا و همچنین میزان کرایه و وزن بار قید می ­شود.

بارنامه حمل بار

اهمیت و انواع بارنامه

برای انواع بارهایی که به صورت زمینی (جاده­ ای یا ریلی)، هوایی و دریایی ارسال می ­شود، صدور بارنامه الزامی است. در واقع بارنامه قراردادی است که فرستننده بار با حمل ­کننده منعقد کرده و مشخص می­ کند که بار با چه مشخصات و شرایطی به حمل ­کننده بار تحویل داده شده است. حمل­ کننده بار نیز با در دست داشتن این رسید می­ تواند هزینه خدمات حمل خود را از صاحب بار دریافت کند.

به همین لحاظ درج مشخصات دقیق بار از قبیل ارزش کالا، تعداد، وزن و سایر توضیحات ضروری از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا در صورت بروز اختلاف، تنها سند معتبر بارنامه صادر شده است.

چالش­های صدور بارنامه جاده­ ای

صنعت حمل ­و­نقل در ایران با مشکلات و چالش­ های متعددی روبرو است. از جمله این چالش ­ها نرخ بالای تمام­ شده خدمات حمل­ و­نقل در کشور است که باعث عدم­ رضایت بازرگانان و صاحبان بار شده است. این بهای بالا خدمات حمل ­و­نقل در نهایت در قیمت تمام ­شده کالاهایی که به دست مصرف­ کننده می ­رسد خود را نشان می ­دهد. این در حالی است در بخش حمل­ و­نقل جاده­ای عموما رانندگان نیز از ناعادلانه بودن میزان کرایه­ حمل شکایت دارند.

ریشه این چالش مربوط به نحوه قیمت ­گذاری حمل ­ونقل کالا در بخش جاده ­ای بازمی ­گردد. در کشور ما به دلیل اینکه در بسیاری از نقاط قیمت ­گذاری مشخصی برای حمل کالاها وجود ندارد، کرایه حمل کالاها بر اساس توافق میان شرکت ­های باربری و رانندگان ناوگان ­های باری مشخص می ­شود. به همین دلیل در فصول مختلف سال و حتی در هر یک از ایام هفته، قیمت حمل بار از یک نقطه مشخص به نقطه­ ای دیگر متغیر است و نمی ­توان نرخ قطعی برای آن تعیین کرد. ناگفته پیداست که در این شرایط نقش واسطه ­ها و افراد دلال کاملا برجسته می ­شود.

راهکار چالش بارنامه

برای حل این چالش مهم­ترین راهکار ایجاد سامانه شفاف، واحد و غیرانحصاری برای صدور بارنامه بر اساس معیارهای تاثیرگذار در کرایه حمل همچون مسافت، تناژ و نوع ناوگان حمل­ است. برای این هدف صدور بارنامه ­های الکترونیکی که در سایر کشورهای جهان نیز تجربه شده است، می­ تواند نقش مهمی را ایفا کند.

صدور این بارنامه ­های الکترونیکی علاوه بر اینکه موجب می ­شود به صورت سیستمی و آنلاین فرایند صدور کلیه بارنامه ­ها با قیمت مشخص کنترل شود، باعث کاهش زمان تلف­ شده رانندگان برای رفت ­و­آمد به دفاتر شرکت­ های حمل ­و­نقل به منظور گرفتن بارنامه کاغذی می ­شود و به این ترتیب بازدهی کار رانندگان و همچنین سرعت انتقال بارها نیز افزایش می ­یابد.